Odpowiedzią na te wyzwania ma być Zielona Sieć Lublina - nowatorski projekt naukowców z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, który zakłada stworzenie spójnego systemu terenów zielonych łączącego parki, skwery, doliny rzeczne, wąwozy oraz trasy pieszo-rowerowe. To nie tylko wizja bardziej przyjaznego miasta, ale także propozycja modelowego rozwiązania, które w przyszłości mogłoby zostać wykorzystane również przez inne polskie samorządy.
Zielony internet dla miasta
Projekt „Systemy zieleni dla miast na miarę wyzwań XXI wieku - Zielone Sieci” realizowany jest w latach 2024-2026 przez zespół z Katedry Kształtowania i Projektowania Krajobrazu KUL pod kierownictwem dr. inż. Jana Kamińskiego, wspólnie z dr hab. Ewą Trzaskowską, prof. KUL oraz mgr inż. arch. Katarzyną Bezpalko.
Autorzy projektu odchodzą od tradycyjnego postrzegania zieleni miejskiej jako pojedynczych, odizolowanych parków. Ich koncepcja przypomina sieć połączeń, którą sami określają mianem „zielonego internetu”.
- Wszystkie tereny zieleni w Lublinie można połączyć siecią powiązań. Doliny rzek i wąwozy, aleje drzew, pasy roślinności, trasy piesze i rowerowe mogą jednocześnie służyć mieszkańcom oraz zapewniać ciągłość przyrodniczą i klimatyczną - podkreślają autorzy projektu.
W praktyce oznacza to stworzenie systemu, dzięki któremu mieszkaniec będzie mógł rozpocząć spacer w niewielkim skwerze znajdującym się w pobliżu domu, a następnie, korzystając z zielonych korytarzy, dotrzeć bezpiecznie do dużego parku, lasu czy terenów nadrzecznych bez konieczności pokonywania rozległych, zabetonowanych przestrzeni.
Adaptacja zmian klimatu
Zdaniem naukowców miejska zieleń przestaje być jedynie elementem estetyki. Coraz częściej staje się jednym z najważniejszych narzędzi ochrony miast przed skutkami zmian klimatu.
Roślinność obniża temperaturę powietrza podczas upałów, ogranicza zjawisko miejskiej wyspy ciepła, poprawia jakość powietrza oraz zwiększa retencję wody opadowej. Dzięki temu deszczówka może zostać zatrzymana tam, gdzie spada, zamiast błyskawicznie trafiać do kanalizacji i powodować podtopienia niżej położonych części miasta.
- Miasta muszą być przygotowane. Chodzi o stworzenie takiego systemu zieleni, który przeniknie strukturę urbanistyczną, zapewni chłodzenie i umożliwi retencjonowanie wody jeszcze w górze zlewni - podkreśla kierownik projektu dr inż. Jan Kamiński.
Korzyści nie ograniczają się jednak wyłącznie do ochrony klimatu. Dostęp do dobrze zaprojektowanych terenów zielonych sprzyja aktywności fizycznej, poprawia zdrowie psychiczne mieszkańców, ogranicza stres oraz tworzy przestrzeń do integracji społecznej.
Jednym z najważniejszych efektów projektu jest szczegółowa analiza całego Lublina. Badacze wskazali 199 obszarów, które powinny wejść w skład przyszłej Zielonej Sieci.
Nie wszystkie wymagają nowych inwestycji. W wielu przypadkach problemem jest brak ciągłości pomiędzy istniejącymi terenami zielonymi. Przeszkodę stanowią ogrodzenia, szerokie ulice, linie kolejowe czy zbyt intensywna zabudowa.
Dlatego w opracowaniu znalazły się konkretne propozycje działań, m.in.: likwidacja niepotrzebnych ogrodzeń, budowa nowych ciągów pieszych i rowerowych, tworzenie bezpiecznych przejść dla pieszych oraz rowerzystów, budowa kładek nad przeszkodami terenowymi, wykonanie przejść pod liniami kolejowymi, wykup terenów niezbędnych do zachowania ciągłości zielonych korytarzy, ograniczenie części planowanych inwestycji drogowych tam, gdzie możliwe jest zachowanie zieleni.
Co istotne, wiele proponowanych rozwiązań jest zgodnych z obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego. Naukowcy zintegrowali istniejące dokumenty planistyczne z własnymi analizami, tworząc spójną koncepcję rozwoju systemu zieleni.
Nowoczesne technologie i doświadczenia z zagranicy
Projekt powstawał w oparciu o szeroki zakres danych oraz nowoczesnych metod badawczych. Zespół korzystał z informacji przestrzennych, zdjęć satelitarnych, analiz literatury naukowej oraz doświadczeń miast uznawanych za światowych liderów zielonej urbanistyki, takich jak Hamburg i Singapur. Ważnym elementem były również konsultacje społeczne. Mieszkańcy wskazywali miejsca wymagające nowych terenów zielonych oraz obszary, gdzie najbardziej brakuje bezpiecznych połączeń pieszych i rowerowych.
Z przeprowadzonych ankiet wynika, że mieszkańcy Lublina szczególnie oczekują zwiększenia ilości zieleni w ścisłym centrum miasta oraz na nowych osiedlach mieszkaniowych. Jednym z najbardziej interesujących rezultatów badań okazała się analiza wskaźnika NDVI, wykorzystywanego do oceny kondycji roślinności. Najwyższe wartości osiągnęły nie miejskie parki, lecz stare, nieużytkowane i porośnięte naturalną roślinnością cmentarze, w tym dawny cmentarz mariawicki oraz historyczne cmentarze żydowskie.
To właśnie tam wielowarstwowa, rozwijająca się spontanicznie roślinność najlepiej magazynuje wodę oraz skutecznie obniża temperaturę otoczenia. Wyniki te pokazują, jak dużą wartość przyrodniczą mogą mieć pozornie zaniedbane fragmenty miasta.
Studenci współtworzyli rozwiązania
Do projektu włączono również studentów KUL. W ramach zajęć prowadzonych metodą Service Learning analizowali oni potrzeby mieszkańców, przygotowywali koncepcje zagospodarowania wybranych terenów oraz prezentowali swoje pomysły podczas spotkań z mieszkańcami, radami dzielnic i przedstawicielami samorządu. Takie połączenie działalności naukowej z praktyką społeczną pozwoliło lepiej dopasować projekt do rzeczywistych oczekiwań użytkowników przestrzeni miejskiej.
Projekt realizowany jest we współpracy z Urzędem Miasta Lublin, Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz Instytutem Rozwoju Miast i Regionów. Jego celem jest nie tylko opracowanie koncepcji Zielonej Sieci dla Lublina, ale również stworzenie uniwersalnego modelu planowania systemów zieleni, który będzie mógł zostać wykorzystany przez inne miasta w Polsce.
Końcowe wyniki badań oraz szczegółowe wytyczne zostaną zaprezentowane podczas konferencji naukowej planowanej na wrzesień 2026 roku. Udział zapowiedzieli już eksperci z Hamburga i Singapuru, co pozwoli porównać lubelskie rozwiązania z najnowszymi światowymi trendami w zakresie adaptacji miast do zmian klimatu.
Projekt „Systemy zieleni dla miast na miarę wyzwań XXI wieku - Zielone Sieci” otrzymał dofinansowanie z programu „Nauka dla Społeczeństwa II” Ministerstwa Edukacji i Nauki w wysokości 980 040 zł. Jeśli proponowane rozwiązania zostaną wdrożone, Lublin może stać się jednym z pierwszych polskich miast posiadających kompleksowy system zieleni, który jednocześnie poprawia jakość życia mieszkańców i zwiększa odporność miasta na skutki zmian klimatycznych.
(obraz) |
