Przed Collegium Iuridicum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Spokojnej 1 w Lublinie odsłonięto tablicę upamiętniającą ofiary Akcji Reinhardt.
To właśnie w tym budynku podczas II wojny światowej mieściła się siedziba Odilo Globocnika, dowódcy SS i policji w dystrykcie lubelskim, który nadzorował przygotowania do masowej eksterminacji Żydów. W ramach zbrodniczej operacji Niemcy zamordowali blisko 2 miliony ludzi. Uroczystości towarzyszyła wystawa poświęcona historii żydowskiego Lublina.
Odsłonięcie tablicy miało szczególny wymiar ze względu na historię miejsca, które dziś służy nauce i kształceniu kolejnych pokoleń studentów. W czasie okupacji niemieckiej budynek przy ul. Spokojnej 1 był miejscem pracy sztabu odpowiedzialnego za przygotowanie planu zagłady Żydów z terenów Generalnego Gubernatorstwa oraz dystryktu białostockiego. Plan został zatwierdzony podczas konferencji w Wannsee w styczniu 1942 roku.
- Na mapie Lublina jest wiele budynków, które dzisiaj służą kolejnym pokoleniom, ale budynek Collegium Iuridicum, Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji, ma tragiczną historię - podkreślał rektor KUL ks. prof. Mirosław Kalinowski.
Jak zaznaczył, upamiętnienie jest częścią działań podejmowanych przez uniwersytet od kilku lat. Wpisuje się również w znacznie dłuższą tradycję relacji między środowiskiem akademickim KUL a społecznością żydowską. Rektor przypomniał m.in. o historii lubelskiej szkoły talmudycznej, której tradycje sięgają 1922 roku.
- Chcemy w ten sposób uwrażliwiać szczególnie młodych ludzi na potrzeby relacji, spotkania, rozmowy, dialogu i sięgania do korzeni, do tego, co nas łączy. Historii, która jest, nie możemy zmienić, ale możemy kształtować przyszłość - mówił ks. prof. Mirosław Kalinowski.
Pamięć jako przestroga dla przyszłych pokoleń
Akcja Reinhardt rozpoczęła się wiosną 1942 roku. Jej celem była zagłada Żydów zamieszkujących przede wszystkim tereny Generalnego Gubernatorstwa i dystryktu białostockiego. Pierwsze transporty Żydów z lubelskiego getta kierowano do obozu zagłady w Bełżcu. Jednym z najtragiczniejszych etapów operacji była przeprowadzona 3 i 4 listopada 1943 roku akcja „Erntefest”, czyli „Dożynki”. W obozach na Majdanku, w Poniatowej i Trawnikach Niemcy rozstrzelali wówczas około 42 tysiące Żydów.
O znaczeniu pielęgnowania pamięci mówił dr Robert Derewenda, dyrektor lubelskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, który jest jednocześnie pracownikiem KUL. Podkreślił, że kolejne pokolenia mają obowiązek opowiadać historię tych, którzy sami nie mogli jej przekazać.
- To, że tutaj dzisiaj stoimy przed tym Collegium Iuridicum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, że spotykamy się w tak szerokim gronie i nawiązujemy do tej trudnej historii, świadczy o tym, że nie tylko ta historia nie została nigdy zapomniana, ale ona została podjęta. Czujemy się odpowiedzialni za tę historię jako pracownicy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, ale również jako obywatele Rzeczypospolitej - zaznaczył.
Jak dodał, pamięć o ofiarach jest jednocześnie przestrogą dla przyszłych pokoleń. Na niebezpieczeństwo powracającej mowy nienawiści zwracał uwagę Symcha Keller, kantor i przedstawiciel Gminy Wyznaniowej Żydowskiej. W jego ocenie przypominanie o zbrodniach nazizmu powinno skłaniać do refleksji nad współczesnym światem, w którym coraz wyraźniej widoczne są podziały, rasizm i wrogość wobec innych.
- Mowa nienawiści już jest tak potężna, że wspominanie tamtych czasów, kiedy uruchomiła skalę zbrodni niewyobrażalną dla nikogo, jest impulsem do refleksji. Gdzie my jesteśmy? Dlaczego ciągle żyjemy w cieniu nienawiści i podziałów? To prosta droga do kolejnego nieszczęścia - przestrzegał Symcha Keller. Podkreślił, że pamięć o ofiarach Holokaustu, zagłady Żydów, Romów i Polaków powinna uczyć nieustannej czujności.
Wspólna modlitwa chrześcijan i Żydów
Ważnym elementem uroczystości była również modlitwa za ofiary zagłady, w której uczestniczyli przedstawiciele różnych tradycji religijnych. Bp senior Mieczysław Cisło podkreślił, że pamięć o zamordowanych Żydach jest obowiązkiem współczesnych Polaków, ponieważ ofiary nie mogą już same opowiedzieć swojej historii.
Zwrócił także uwagę na szczególną więź łączącą chrześcijan i Żydów, których Kościół określa jako starszych braci w wierze.
- Spotykamy się na płaszczyźnie ogólnoludzkiej i religijnej. Dlatego obok rabina, który modli się za ofiary zagłady, staje duchowny katolicki. Dzisiaj akurat arcybiskup Stanisław Budzik i ja. W tej samej modlitwie Psalm 130 śpiewa rabin po hebrajsku, a my modlimy się tym samym psalmem po polsku. To piękna wymowa tej wspólnoty duchowej - mówił bp Mieczysław Cisło.
Centrum Heschela buduje dialog i przypomina historię
Upamiętnienie wpisuje się w działalność Centrum Relacji Katolicko-Żydowskich im. Abrahama J. Heschela KUL, które ma swoją siedzibę właśnie w Collegium Iuridicum. Jego misją jest budowanie dialogu międzyreligijnego i międzykulturowego oraz przybliżanie historii i dziedzictwa polskich Żydów.
Dyrektor Centrum ks. dr Paweł Rytel-Andrianik podkreślił, że ważnym elementem tej działalności jest edukacja młodych ludzi. W międzynarodowych programach organizowanych przez placówkę uczestniczy młodzież z ponad 20 krajów świata, która poznaje tysiącletnią historię Żydów na ziemiach polskich, odwiedza m.in. Muzeum POLIN i miejsca związane z Holokaustem. Centrum rozwija również współpracę z instytucjami zagranicznymi, w tym z Centrum Szymona Wiesenthala oraz izraelskim Uniwersytetem Bar-Ilan.
- Jak na początku powstania Centrum Heschela powiedział jego założyciel, ksiądz rektor: uszanować przeszłość i kształtować przyszłość. Ta tradycja jest w DNA Lublina. Cieszymy się, że jako Centrum Heschela możemy realizować to, co jest zapisane w historii miasta, i przenosić to na arenę międzynarodową - mówił ks. dr Paweł Rytel - Andrianik.
Historia, która zobowiązuje
W uroczystości uczestniczył również ambasador Izraela w Polsce Yaakov Finkelstein, który zwrócił uwagę na uniwersalny wymiar lekcji płynącej z historii Holokaustu.
- Lekcja dla nas współczesnych jest następująca: bądźmy tolerancyjni - zaczynając od siebie nawzajem, zaczynając od współobywateli, z którymi przyszło nam żyć. Tym sposobem zbudujemy lepszą przyszłość dla nas wszystkich - podkreślił.
Z kolei Marcin Iskra, dyrektor generalny Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zwrócił uwagę na symbolikę miejsca, w którym dziś kształcą się przyszli prawnicy.
- Niegdyś w tym budynku ludzkie życie sprowadzono do liczb w urzędowych formularzach, a przecież za każdą z tych liczb stał konkretny człowiek z konkretną historią. Niech dziś to miejsce, służąc nauce i prawdzie, przypomina wszystkim je odwiedzającym o wartości ludzkiego życia - zaznaczył.
Odsłonięciu tablicy towarzyszyła prezentacja filmu oraz wystawa poświęcona żydowskiemu Lublinowi. Tworzą ją reprodukcje archiwalnych fotografii pochodzących z kolekcji Norberta Podleśnego. Kuratorką ekspozycji jest Jadwiga Jeźwierska z Biblioteki Uniwersyteckiej KUL.
Tablica przed Collegium Iuridicum ma przypominać, że historia tego miejsca jest częścią tragicznych dziejów Lublina i całej Polski. Ma być także przestrogą przed obojętnością wobec nienawiści, wykluczenia i pogardy dla drugiego człowieka. W miejscu, z którego planowano zagładę, dziś prowadzone są działania na rzecz dialogu, edukacji i wzajemnego szacunku.
(obraz) |