Za matową szybą

ks. Rafał Pastwa

|

Gość Lubelski 50/2019

publikacja 12.12.2019 00:00

W tych wspomnieniach, rozmowach jest wszystko, co najważniejsze w życiu człowieka: narodziny i śmierć, pytanie o Boga, wreszcie o granice człowieczeństwa i siłę oraz możliwości pamięci.

Agnieszka Smreczyńska-Gąbka jest aktywna społecznie w przestrzeni Lubelszczyzny. Agnieszka Smreczyńska-Gąbka jest aktywna społecznie w przestrzeni Lubelszczyzny.
ks. Rafał Pastwa /Foto Gość

Agnieszka Smreczyńska-Gąbka dzięki rozmowie i spotkaniu wydobyła na powierzchnię osobę i dzieło swojego wujka, wzmocnione świadectwami jego bliskich. Tym samym dała mu możliwość opowiedzenia swego życia tak, jak chciał. Dzięki temu nie zrobił tego ktoś inny, narażając tę opowieść na redukcję, przesunięcie akcentów czy niepotrzebne ubarwienia. Otrzymaliśmy czystą treść i prostą formę – ludzką.

Tadeusz Smreczyński wspomina dramat wojny i obozów, ale też uznaje ludzką kruchość – bo nawet usunięty chirurgicznie numer obozowy nie został nigdy wyrwany z jego myśli i snów. To wyjątkowy pomnik – prawdziwy i żywy, tak istotny w dziele pojednania między narodami i na drodze pokoju. Pokój jest bowiem możliwy tylko dzięki osobom przyzwoitym i wiernym sobie.

Wydana w niezwykle ciekawej i estetycznej formie publikacja ukazała się właśnie nakładem Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu. Można ją nabyć, kontaktując się z Domem Spotkań mejlowo lub telefonicznie. Publikacja jest darmowa – trzeba jedynie pokryć koszty wysyłki. Została sfinansowana przez partnerów, m.in. Internationales Auschwitz Komitet, Fundację na rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu i gminę Zator. Wydanie niemieckie ukaże się w styczniu 2020 roku w związku z kolejną rocznicą wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau.

Cenna lekcja

Książka „Za matową szybą” to w znacznej mierze rozmowa mieszkającej w Lublinie Agnieszki Smreczyńskiej-Gąbki z bratem jej dziadka – Tadeuszem Smreczyńskim. – Ta rozmowa została przeprowadzona w 2006 roku. Zdałam sobie sprawę, że wujek jest coraz starszy, a w jego głowie jest wiele ważnych wspomnień, które powinny być zachowane dla najmłodszego pokolenia. Niedawno podczas spotkania z młodzieżą licealną, gdy rozmawialiśmy o historii, zapytano mnie, gdzie można przeczytać wspomnienia Tadeusza Smreczyńskiego. Zaczęłam więc spisywać rozmowę. Jest ona bardzo szeroka, dotykająca pobytu w obozach Auschwitz i Mauthausen, ale też czasu odbudowywania pokoju i pojednania, także doświadczenia spotkań młodzieży polskiej i niemieckiej – mówi autorka. Publikacja zaopatrzona jest w archiwalne i unikatowe fotografie.

Szczęście i dobro?

− Wujek został aresztowany w Zatorze w grudniu 1943 roku i trafił do dwóch obozów koncentracyjnych. Po wyzwoleniu ukończył medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, założył rodzinę. To wyjątkowa postać, ważny świadek czasu pogardy – mówi A. Smreczyńska-Gąbka. Bohater opowieści wspomina, że w rzeczywistości obozowej spotkało go szczęście. – Ale to inna rzeczywistość szczęścia niż w naszym współczesnym rozumieniu. Trafił bowiem w Mauthausen do pracy w kuchni, a było to marzeniem dla więźniów. Pracował pod dachem i w kuchni. Dzięki temu uniknął bicia, tortur, głodu. Przeżył. Alianci wyzwolili obóz, choć poprzedzające go bombardowanie było tragicznym doświadczeniem dla więźniów. Są w tej książce drastyczne momenty, przerażające wspomnienia i mimo że w późniejszym czasie udało mu się uzyskać stabilizację, założyć rodzinę i otoczyć się kochającymi osobami, nigdy nie było to życie w pełni. Było to życie jakby za matową szybą – tłumaczy pomysłodawczyni książki.

W 1980 roku Tadeusz Smreczyński usunął chirurgicznie ze swojego przedramienia numer obozowy, który mu wytatuowano. Była to deklaracja powrotu do rzeczywistości. Koszmary nigdy nie przestały go jednak nawiedzać. Mimo trudnych doświadczeń i wspomnień, które mocno zakorzeniły się w jego umyśle, umiał dostrzegać rzeczy piękne i dobre. Robił to także w rzeczywistości obozowej. – Powtarzał, że nie ma dobrych i złych narodów, bowiem dobro i zło są indywidualnymi cechami jednostek – akcentuje A. Smreczyńska-Gąbka. Publikacja zawiera wiele wątków egzystencjalnych, filozoficznych – autor wspomnień mówi o przyjaźni, sensie istnienia, o pojednaniu i zastanawia się nad prawdą i dobrem. Najwyższy sens życia widział w poświęcaniu się innym.