Nowy numer 42/2019 Archiwum

O miastotwórczej roli pierwszej lubelskiej wszechnicy

W "Kalendarzu Lubelskim na Rok Zwyczajny 1919" znajduje się tekst rozpoczynający się zdaniem: "Rok 1918 jest epokowym momentem w kulturalnym rozwoju Lublina, przyniósł bowiem otwarcie w naszym mieście czwartej polskiej, uniwersyteckiej wszechnicy".

Autor tych słów, rzec można: na gorąco, nie mając jeszcze dystansu czasowego, trafnie ocenił znaczenie tego, co się stało. Istotnie, epokowa inicjatywa ks. Idziego Radziszewskiego, założyciela i pierwszego rektora KUL, odmieniła miasto, nadała mu zupełnie nowe, akademickie oblicze i wpłynęła znacząco na jego dalszy rozwój. 

Lublin, położony na styku Wschodu i Zachodu, „jeszcze nie kresy, ale już kresy” – jak go opisała Julia Hartwig w "Elegii lubelskiej" – w przeszłości, szczególnie w XV i XVI stuleciu, odgrywał istotną rolę. Usytuowany na ważnym szlaku łączącym dwie części monarchii jagiellońskiej, Polskę i Litwę, oraz dwa stołeczne miasta, Kraków i Wilno, pełnił funkcję znaczącego centrum handlowego, administracyjnego i politycznego. W 1474 r. stał się stolicą odrębnego województwa lubelskiego. Był siedzibą, utworzonego przez Stefana Batorego w 1578 r. Trybunału Koronnego, najwyższego sądu apelacyjnego Królestwa Polskiego na Małopolskę.

W mieście nad Bystrzycą 450 lat temu podpisano wiekopomny akt unii lubelskiej, porozumienie pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, będący w jakimś sensie prototypem Unii Europejskiej – jak to ujął Jan Paweł II w przemówieniu „Od unii lubelskiej do Unii Europejskiej”, skierowanym do Polaków w 2003 r.

Jednak od połowy XVII w. Lublin zaczął podupadać; w okresie zaborów spadł do rangi prowincjonalnego, zaniedbanego gubernialnego miasta. Nową szansę przyniosło mu odzyskanie w 1918 r. tak oczekiwanej przez Polaków niepodległości. W nocy z 6 na 7 listopada w mieście nad Bystrzycą powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, na którego czele stanął Ignacy Daszyński; miesiąc później, 8 grudnia, zaczął działać katolicki uniwersytet; rozpoczęła się budowa nowego suwerennego państwa i nowego Lublina.

Utworzenie lubelskiej wszechnicy przede wszystkim awansowało Lublin do grona miast uniwersyteckich. Podówczas były one nieliczne; warto dodać, że do 1918 r. uniwersytety funkcjonowały jedynie w Krakowie, we Lwowie i w Warszawie (w 1919 r. uniwersytet w Wilnie został przywrócony do funkcjonowania i utworzony w Poznaniu). W rezultacie Lublin stał się nowym, ważnym centrum naukowym i edukacyjnym – pojawiły się nowe instytucje badawcze, wydawnicze i artystyczne, pojawili się profesorowie, którzy przybyli z różnych stron Europy, niektórzy z Petersburga, Odessy czy Rzymu, znacząco ożywiając rytm życia kulturalnego. Adwokat i literat Konrad Bielski w swoich zapiskach „Most nad czasem”, wspominając lata studiów w początkowym okresie działalności uczelni, zauważył: „Było tam sporo ludzi ciekawych i wybitnych wśród wykładowców”. Charakteryzując życie kulturalne Koziego Grodu stwierdził: „W Lublinie znajdowało się wtedy kilku intelektualistów, ludzi mądrych, o wielostronnych zainteresowaniach, związanych z uniwersytetem. Byli to Henryk Elzenberg, Stefan Srebrny, Zygmunt Mysłakowski i Mieczysław Popławski. […] Była to grupa doprawdy wyborowa, posiadaniem takich ludzi mogło się szczycić każde miasto”.

Zatrudnieni na KUL profesorowie w większości nie ograniczali swojej aktywności do auli i katedry uniwersyteckiej; przeciwnie, ich obecność była widoczna i inspirująca w przestrzeni miasta. Zauważyła to Irena Parandowska, opisując lubelski etap życia swego męża Jana Parandowskiego, który podjął pracę na KUL. Wspominając jego pierwszy wykład w kwietniu 1946 r. „o kulturze egejskiej" i tego samego dnia "o tradycjach antycznych w literaturze europejskiej XIX i XX wieku”, dodała: „22 kwietnia ma Jan poranek autorski w teatrze” [im. Juliusza Osterwy – A.D.]. Niewątpliwie, także jego działalność miała wpływ na proces odradzania się życia literackiego w powojennym Lublinie.

« 1 2 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Komentowanie dostępne jest tylko dla .

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL