Najwyższe cywilne odznaczenie Państwa Izrael – Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przyznawane jest osobom nieżydowskiego pochodzenia, które podczas II wojny światowej, z narażeniem własnego życia, ratowały Żydów przed Zagładą. Otrzymało je wielu Polaków. Do grona tego dołączył chełmianin Leon Jastrząb.
Urodził się w 1904 roku w Grobli w województwie świętokrzyskim, lecz życie jego związane było z Chełmem. Był technikiem, monterem telefonów i telegrafów. Miał żonę Anielę i trzy córki: Jadwigę, Annę i Halinę. W czasie niemieckiej okupacji Leon Jastrząb pracował jako technik w koszarach niemieckich w Chełmie. Kiedy poznał w 1941 roku Emanuela Singera, ten był skrajnie wyczerpanym uciekinierem z obozu jenieckiego i żydowskiego obozu pracy w Białej Podlaskiej. Choć znał konsekwencje ukrywania Żydów, zdecydował się pomóc i zatrudnił Singera jako swojego pomocnika. Na tym nie skończył pomagać. Dzięki swoim współpracownikom udało mu się z getta lwowskiego sprowadzić żonę Singera, Nomę i ich syna Ludwika, który znany jest jako Arie Ramon i dzięki jego wnioskowi 22 maja 2023 roku Instytut Yad Vashem w Jerozolimie przyznał Leonowi Jastrzębiemu to wyjątkowe odznaczenie.
Ocalona rodzina przebywała w Chełmie od 1941 roku do kwietnia 1942, następnie wyjechali do Lwowa, gdzie udało się zdobyć aryjskie dokumenty. Kolejne miejsce zamieszkania to okolice Warszawy. Właśnie tam Singer włączył się w działalność Armii Krajowej i działał w strukturach podziemia. W czasie powstania warszawskiego został ranny. Rodzina Singerów wyemigrowała do Izraela, ale utrzymywali kontakt z swoimi wybawcami z Polski. Leon Jastrząb zmarł 14 kwietnia 1971 roku.
Uroczystość pośmiertnego uhonorowania Leona Jastrzębia tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” odbyła się w Muzeum Ziemi Chełmskiej 16 marca. W ceremonii wzięli udział przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP, przedstawiciele Ambasady Izraela, przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, oraz Rodziny Ratujących i Ocalonych.
– Dzisiejsza uroczystość przypomina o niezwykłej odwadze ludzi, którzy w najtrudniejszych czasach zachowali człowieczeństwo. To fundament historii naszego miasta – podkreślił Prezydent Chełma, Jakub Banaszek.
Podczas uroczystości w Muzeum Ziemi Chełmskiej dyplom i medal przyznany pośmiertnie Leonowi Jastrzębiowi wręczył wiceambasador Izraela w Polsce Omer Chechek Katz. Zdalnie połączono się z Arie Ramonem – ocalonym dzięki pomocy Leona Jastrzębia. Ramon podkreślił, że nie wie dlaczego Jastrząb pomógł jego rodzinie, ratując najpierw ojca, a potem matkę i jego. Nazwał to cudem i wyraził wielką wdzięczność.
Odznaczenie w imieniu rodziny odebrała wnuczka Leona Jastrzębia, Anna Wojda. Wspominała, że dziadkowie odegrali w jej życiu ogromną rolę, ponieważ to oni ją wychowali. Jednak o ratowaniu żydowskiej rodziny nigdy nie opowiadali. Oprócz odznaczenia "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” odebrała odznaczenie nadane pośmiertnie jej dziadkom przez prezydenta RP Karola Nawrockiego. Leon i Aniela Jastrząb zostali uhonorowani Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za bohaterstwo i odwagę w ratowaniu Żydów podczas II wojny światowej, oraz za obronę godności i praw człowieka.
Odczytano okolicznościowe listy od prezydenta RP, od marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego i prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego.
