Nowy numer 2/2021 Archiwum

Ocalić od zapomnienia

W ciągu ostatnich 30 lat co roku z mapy USA znika kilkanaście polskich parafii. By zatrzymać choć pamięć o nich, potrzebna jest pilna inwentaryzacja.

Większość polskich parafii w Stanach Zjednoczonych powstała w XIX wieku. W 1870 r. na północnym wschodzie USA funkcjonowało 17 parafii, a wśród nich najstarsza –św. Stanisława Kostki w Chicago. 20 lat później, w 1890 r., było ich już 170, w 1900 r. – 390, a w 1930 r. – już 850. – Kościoły katolickie w tamtym czasie, budowane choćby przed Irlandczyków, to był typowy neogotyk – wyjaśnia prof. Jacek Gołębiowski, dyrektor Ośrodka Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL i główny koordynator projektu, który ma na celu utrwalenie ogromnego wkładu Polaków w rozwój Kościoła katolickiego w USA. – Natomiast te, które budowali Polacy, miały przepiękną formę nawiązującą do baroku czy renesansu. Dziś z roku na rok liczba parafii, w których liturgia sprawowana jest w języku polskim, bardzo szybko spada. – Aktualnie tych kościołów jest 300 i w związku z tym konieczne jest przeprowadzenie ich pełnej inwentaryzacji źródłowo fotograficznej – podkreśla J. Gołębiowski.

Kościoły najpiękniejsze

Pomysł, by skatalogować polskie kościoły w USA, ma na KUL już długą historię. W latach 80. powstał projekt autorstwa prof. Czesława Blocha, który miał polegać na wykonaniu słownika parafii w USA i Kanadzie. Projekt zrealizowany był tylko częściowo i dotyczył jedynie Kanady. – Nasz Ośrodek Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym i my, pracownicy, jako spadkobiercy profesora postanowiliśmy powrócić do tematu i dokonać pełnej inwentaryzacji najcenniejszych polskich parafii. Pierwszy etap projektu obejmie badanie tzw. polish catedrals. – Zajmiemy się 18 polskimi katedrami w Chicago i trzema na obrzeżach. Choć to nie są katedry w sensie prawa kanonicznego, jednak to najbogatsze i najpiękniejsze polskie kościoły. I to Amerykanie nadali im taką nazwę – wyjaśnia prof. Gołębiowski. – W zeszłym roku w kolejnej edycji konkursu na najpiękniejszą świątynię w USA wygrała parafia i kościół św. Jana Kantego w Chicago. To właśnie ten konkurs podsunął nam pomysł, by w projekcie najpierw iść tropem polskich katedr – dodaje. Celem badań, jak informuje prof. Gołębiowski, jest przede wszystkim rozpoczęcie na szeroką skalę prac dokumentacyjnych związanych z całym aspektem religijnego życia Polaków w USA. – Być może ktoś, kto słyszy temat: parafie i kościoły polskie, może myśleć, że to jakiś dewocyjny projekt religijny, ale to tak naprawdę badanie całego życia polskich emigrantów. Specyfiką parafii polskich w USA było skupianie całego życia wokół parafii. Polacy budowali kościół, budynki parafialne, ale także od razu szkołę, centrum kultury, szpital. Obok rozwijał się biznes i całe osiedla, a nawet małe miasteczka. W Chicago mamy przecież Kantowo przy parafii św. Jana Kantego, mamy też Trójcowo czy Jadwigowo. Więc tak naprawdę ten projekt będzie badał całe życie Polonii w USA.

Pokazać historię

Od lat 60. XX wieku liczba polskich parafii zaczęła się wyraźnie zmniejszać. Natomiast od lat 80. co roku po kilkanaście z nich w sposób naturalny ginie. – Amerykanie albo łączą kilka polskich parafii w jedną, albo po prostu zamykają kościół – stwierdza prof. Gołębiowski. – Powodem są migracje wewnętrzne, a z drugiej strony – brak nowej fali emigracji. Na teren parafii wchodzą inne grupy etniczne i zmieniają ją np. na latynoamerykańską. Konieczne jest w związku z tym zrobienie jak najszybciej pełnej inwentaryzacji tych parafii, które jeszcze się ostały – dodaje. Naukowcy w czasie pobytu na terenie konkretnej wspólnoty będą musieli przygotować dokumentację fotograficzną i zarchiwizować źródła, wśród których, jak mówi prof. Gołębiowski, są prawdziwe perełki: księgi parafialne, kroniki bractw religijnych czy też księgi jubileuszowe. – To wszystko trzeba zdigitalizować. W ramach projektu zostaną założone specjalne serwery i już niebawem będzie można wejść na stronę kościołów polskich w USA, gdzie każda parafia będzie osobnym rekordem. – Tam będziemy mieli wszystko: historię, najważniejsze wydarzenia, zdjęcia archiwalne i inne źródła, które uda nam się pozyskać. Będziemy się starać utrwalić wspomnienia najstarszych parafian. Chcemy robić to bardzo nowocześnie. Badania prowadzone będą we współpracy z Towarzystwem Przyjaciół KUL, Ośrodkiem Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym tej uczelni oraz Instytutem Historii Sztuki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Będą w nich także uczestniczyć archiwiści, historycy i historycy sztuki ze Stanów Zjednoczonych. Badania zostaną sfinansowane z dotacji uzyskanej przez Towarzystwo Przyjaciół KUL z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach konkursu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą”.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama