Nowy numer 22/2020 Archiwum

Prof. Duda: Jeśli nie mamy nic ważnego do powiedzenia, to najlepszy język nie uratuje wypowiedzi

Kierownik Katedry Języka Polskiego na KUL, językoznawca i bloger mówi o języku, a także zagrożeniach związanych ze studiowaniem w czasach pandemii.

ks. Rafał Pastwa: Jak to się dzieje, że problematyka z zakresu językoznawstwa coraz bardziej interesuje współczesnego odbiorcę?

prof. Henryk Duda: Myślę, że problematyka z zakresu wiedzy o języku zawsze cieszyła się sporym zainteresowaniem. Z językiem jest jak ze zdrowiem. Wszyscy się na nim znają. I chętnie zabierają głos. W przeszłości kwestiami językowymi chętnie zajmowała się prasa. Wydawano też książki o charakterze popularnym, a zwłaszcza różnego rodzaju poradniki z zakresu kultury języka. Następnie przyszedł czas na radio. Starsi czytelnicy „Gościa Niedzielnego” zapewne pamiętają jeszcze felietony językowe Witolda Doroszewskiego w Polskim Radiu. Potem nadeszła era telewizji. Pojawili się Jan Miodek, Jerzy Bralczyk i inni. A wreszcie czas internetu.

Prowadzony przez Pana Profesora blog „Lingwistykon” w ostatnim czasie zyskał na popularności. Skąd pomysł na tego rodzaju formę komunikacji z czytelnikiem?

„Lingwistykon” to bardzo stary blog. Idea zrodziła się ponad 10 lat temu. Wzorem był istniejący do dziś amerykański blog „Language Log”. Wpisy, które opublikowałem na blogu, przeczytało nieco ponad 100 tys. osób. To chyba sporo. Liczby nie są jednak najważniejsze. Choć, gdy otwierałem „Lingwistykon”, o tym nie myślałem, to po latach zebrało się tych wpisów tyle, że wybrane wraz z wyselekcjonowanymi komentarzami czytelników oraz z innymi tekstami o podobnym charakterze publikowanymi przeze mnie w prasie, złożą się na książkę, która – mam nadzieję – ukaże się jeszcze w tym roku.

Na blogu można znaleźć wpisy dotyczące historii języka polskiego, języka współczesnego i jego związków z religią, polityką, a nawet... pandemią koronawirusa. Odbiorca takich treści nie jest jednak „równy”.

Każdy tekst powstaje z myślą o odbiorcy. Gdy piszę artykuł naukowy, wiem, że trafi do wąskiego grona specjalistów. Wiem, jak powinien być zbudowany, jakim powinien być napisany językiem. Sytuacja komunikacyjna jest jednoznaczna. Gdy natomiast publikuję coś w gazecie albo upowszechniam w internecie, nie wiem, kto będzie taką wypowiedź czytał. Może to być kolega po fachu, może być ktoś, kto nie jest zawodowym lingwistą, ale ma dużą wiedzę ogólną i interesuje się językiem, może to wreszcie być ktoś, kto szuka odpowiedzi na jakiś problem, albo uczeń, który odrabia lekcje. Trudno każdemu dogodzić. Gdy piszę teksty popularne, zawsze mam przed oczami jedną książkę – „Rzecz o języku” prof. Jana Miodka. Przeczytałem ją przed laty, jeszcze jako student. Ta książka ukształtowała w dużej mierze mój sposób myślenia o języku, a także sposób pisania „o zjawiskach i rozwoju języka”. Wbrew powszechnemu wyobrażeniu, pisanie tekstów o popularnym charakterze wymaga więcej pracy – trzeba bowiem to, co się wie, przełożyć „z polskiego na nasze”. Swoim studentom każę na zajęciach czytać artykuł prof. Jerzego Bartmińskiego o stylu potocznym. Nie chodzi mi jednak o styl, albo nie tylko o styl. Za koncepcją stylu potocznego jako najważniejszą odmianą języka stoi pewna koncepcja człowieka, przekonania o sposobie, w jaki człowiek poznaje świat i w jaki go wyraża w języku. Zrozumieć coś, to znaczy umieć wyrazić to w słowach prostych, przenieść z abstrakcyjnego poziomu polszczyzny naukowej na język potoczny. To wymaga wysiłku. Często się nie udaje. Staram się. Ocenę tych wysiłków pozostawiam moim czytelnikom.

Mówi się wiele o zmianach w gospodarce, ekonomii, kulturze. A czy pandemia koronawirusa wpływa na zmianę naszego języka?

Najłatwiej dostrzec nowe słownictwo związane z pandemią. Przykładem może być np. rzeczownik koronawirus. Na jego wzór mówiący utworzyli całą serię wyrazów takich jak np. koronabajki, koronabunt, koronaceny, koronachaos, koronademokracja, koronadepresja, koronaferie, koronainfolinia, koronamatrix, koronapanika i wiele innych. Mniej oczywiste są zmiany znaczeniowe wyrazów już istniejących, np. rzeczownik korona zaczął funkcjonować jako synonim koronawirusa, a przecież aż do połowy marca znaczył tyle co „symbol władzy monarszej”. Obecnie bardzo często używa się słowa maseczka. Ten rzeczownik ma budowę typową dla zdrobnień (por. piłkapiłeczka „mała piłka”). Jak napisała niedawno prof. Magdalena Derwojedowa, „współcześnie – maseczka to nie tyle »mała maska«, co maska okrywająca połowę twarzy (półmaska) lub – częściej – okład kosmetyczny na twarz”. Dochodzą do tego zmiany w częstości użycia (frekwencja) różnych wyrazów, np. gwałtownie wzrosła częstość użycia wyrazu epidemia czy pandemia. Większość tych zmian cofnie się wraz z epidemią. Niektóre słowa zostaną z nami na dłużej. Które? Czas pokaże.

Język wyprzedza rzeczywistość czy raczej „podąża za światem”?

Nie jest łatwo odpowiedzieć na to pytanie. Mówimy czasem, że język podąża za zmianami w otaczającym świecie. Ale to duże uproszczenie. To my zmieniamy świat. Każda zmiana musi być przez nas ogarnięta mentalnie, skonceptualizowana, a wyrazem nowej konceptualizacji jest zmiana językowych środków wyrazu. Dlatego język zmienia się nieustannie i nic nie może powstrzymać jego ewolucji. Równocześnie język jest nam dany w spadku, jako taki podsuwa mówiącym pewien sposób widzenia rzeczywistości. To chyba temat na inną rozmowę.

« 1 2 »
oceń artykuł Pobieranie..
Komentowanie dostępne jest tylko dla .

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama